AI-oplichting en crypto: fiscale en administratieve gevolgen

Oplichting rond crypto is niet nieuw. Wat wél is veranderd, is de kwaliteit van de misleiding. Deepfakes van bekende personen in advertenties, gegenereerde stemmen in telefoongesprekken, foutloos Nederlands in phishingberichten en chatbots die wekenlang een vertrouwensrelatie opbouwen.

De klassieke waarschuwingssignalen — slecht taalgebruik, amateuristische websites — werken daardoor niet meer. Slachtoffers zijn steeds vaker mensen die zichzelf terecht als voorzichtig beschouwden.

Voor het dossier heeft dat een concreet gevolg: de gedupeerde heeft vaak zélf de transactie ondertekend. Dat maakt de administratieve en fiscale afhandeling wezenlijk anders dan bij een klassieke hack.

Op de blockchain is één ding zichtbaar: er ging waarde van uw adres naar een ander adres, geldig ondertekend. De keten registreert geen intentie, geen misleiding en geen wilsgebrek.

Juridisch en economisch kan de situatie heel anders liggen. Een overboeking die tot stand komt door bedrog is niet hetzelfde als een vrijwillige besteding. Maar dat verschil bestaat alleen als het buiten de keten wordt vastgelegd — in aangiften, correspondentie, meldingen en bewijs.

Dat is de kern van elk fraudedossier: de keten toont de handeling, uw dossier toont de context. Zonder dossier blijft alleen de handeling over.

Begin bij het eerste contact, niet bij de overboeking. Noteer datum en kanaal van het eerste bericht, de gebruikte namen en profielen, de website of app, de beloften die zijn gedaan en het moment waarop druk werd uitgeoefend.

Maak schermafbeeldingen van alles wat nog online staat: advertenties, profielen, chatgesprekken, dashboards die winst toonden, e-mailwisselingen. Frauduleuze platformen verdwijnen doorgaans binnen weken.

Leg per overboeking vast: datum en tijd, bedrag en munt, uw eigen adres, het ontvangende adres, de transactiehash en de euro-waarde op dat moment. Dat is de ruggengraat van het dossier.

Noteer ook wat u dacht en waarom u handelde. Dat voelt onprettig, maar het is precies de context die later het verschil maakt tussen een besteding en een gedupeerdheid.

Doe aangifte bij de politie. Een aangifte of proces-verbaal is een objectief document met datum, en het is vrijwel altijd het eerste dat een bank, verzekeraar of adviseur vraagt.

Meld daarnaast bij de betrokken partijen: de exchange waarvandaan is overgeboekt, de bank waarvandaan is gestort, en het platform waarop de advertentie stond. Meld ook bij de Fraudehelpdesk. Snelheid telt: bij een melding binnen korte tijd kunnen middelen op een gereguleerde exchange soms nog worden bevroren.

Bewaar van elke melding het referentienummer en de bevestiging. Dat vormt samen de aantoonbare tijdlijn van uw handelen na de ontdekking.

Bij een reconstructie worden alle uitgaande transacties in kaart gebracht, gevolgd tot het punt waarop het spoor doodloopt of bij een gereguleerde partij uitkomt, en wordt vastgesteld welk deel van het vermogen daadwerkelijk is weggevloeid.

Even belangrijk is het bepalen van de correcte positie erna. Een portefeuille die na de fraude niet klopt, veroorzaakt jarenlang afwijkingen in Box 3-posities en in de aansluiting met DAC8-gegevens. De reconstructie herstelt die aansluiting.

Verwacht geen terugvordering. Tracing dient in de eerste plaats de onderbouwing van het dossier, niet het terughalen van middelen.

Er bestaat geen algemene regel dat verlies door oplichting fiscaal aftrekbaar is. In box 3 wordt vermogen belast, niet resultaat; wat op de peildatum weg is, telt vanaf dat moment eenvoudigweg niet meer mee. Er is dus geen aftrekpost, maar wel een lagere grondslag in het volgende jaar.

Anders kan het liggen wanneer het vermogen tot een onderneming of een werkzaamheid behoorde. Dan is verlies in beginsel onderdeel van het resultaat, mits de zakelijkheid en de omvang aantoonbaar zijn.

Cruciaal is het peilmoment. Vond de fraude plaats vóór 1 januari, dan telt het verdwenen vermogen niet mee op die peildatum. Gebeurde het daarna, dan is de positie op de peildatum nog wel volledig. Dat vergt exacte datering, en dus bewijs.

Wij doen geen toezegging over aftrekbaarheid. Wat wij doen is het dossier zodanig opbouwen dat uw fiscalist of de Belastingdienst de feiten kan beoordelen.

Deepfakevideo's waarin een bekende Nederlander een 'beleggingsplatform' aanbeveelt, vaak via advertenties op sociale media.

Gekloonde stemmen bij telefonisch contact, soms van een familielid of een medewerker van een bank.

Chatbots die weken- tot maandenlang een persoonlijke relatie opbouwen voordat er over investeren wordt gesproken.

Nagebouwde platformen met een dashboard dat oplopende winsten toont; het uitbetalingsverzoek stuit dan op 'belasting' of 'kosten' die eerst moeten worden voldaan.

Nep-supportmedewerkers die vragen om een herstelzin of om het importeren van een wallet. Een legitieme partij vraagt nooit om uw seed phrase of private key — nooit, in geen enkele situatie.

Stop verdere betalingen, ook als er wordt gezegd dat er nog één bedrag nodig is om uit te betalen. Verplaats resterende middelen naar een nieuwe, schone wallet als er een kans is dat sleutels zijn gecompromitteerd.

Verzamel het bewijs voordat het verdwijnt, doe aangifte en meld bij de betrokken partijen. Laat daarna de tijdlijn en de posities reconstrueren, zodat uw administratie en toekomstige aangiften weer aansluiten op de werkelijkheid.