Agenttransacties: transacties die door AI-agents worden voorbereid of uitgevoerd

Een AI-agent is software die binnen vooraf gegeven kaders zelfstandig stappen zet om een doel te bereiken. Denk aan een agent die binnen een inkoopbudget zelf leveranciers vergelijkt, een bestelling klaarzet en de betaling in gang zet.

Een agenttransactie is een financiële handeling die door zo'n agent wordt voorbereid of uitgevoerd, zonder dat een mens elke afzonderlijke stap aanstuurt. De handeling zelf is niet nieuw; nieuw is dat er een softwarelaag tussen de opdrachtgever en de transactie zit die zelf keuzes maakt.

Voor de administratie verschuift daarmee de kernvraag. Niet alleen 'wat is er gebeurd', maar ook: wie had welke bevoegdheid, wie heeft die verleend, en binnen welke grenzen is die gebruikt.

Bij een voorbereidende agent doet de software het werk tot aan het beslismoment: gegevens verzamelen, een betaling of order klaarzetten en een voorstel voorleggen. Een mens geeft daarna akkoord. De verantwoordelijkheid voor de handeling ligt dan bij degene die tekent, met de agent als hulpmiddel.

Bij een uitvoerende agent ontbreekt dat tussenmoment: de agent zet de transactie zelf definitief. De menselijke beslissing verschuift naar een eerder moment, namelijk het verlenen van de bevoegdheid, het instellen van limieten en het accepteren van de gekozen kaders.

Voor het dossier betekent dat een ander soort bewijs. Bij voorbereiding legt u vooral de akkoordmomenten vast; bij uitvoering legt u vast welk mandaat er was, wie dat mandaat gaf, wanneer het is gewijzigd en welke limieten golden op het moment van de transactie.

Agenttransacties gebeuren in de praktijk vaak met stablecoins. Die zijn programmeerbaar, dag en nacht beschikbaar en kunnen in kleine bedragen worden afgewikkeld, zonder dat een bankproces met openingstijden ertussen zit. Dat maakt ze technisch geschikt voor geautomatiseerde betalingen.

Een agent kan gebruikmaken van een wallet, maar bezit die niet in juridische zin. De wallet hoort bij een persoon of rechtspersoon; de agent heeft hooguit tekenbevoegdheid via een sleutel of een gedelegeerde autorisatie. Wie welke sleutel beheert, is daarmee een administratieve vraag en geen technische bijzaak.

Praktisch is het verstandig om een aparte wallet met een beperkt saldo te gebruiken voor agentactiviteit, gescheiden van de wallets waar het overige vermogen staat. Dat begrenst het risico en maakt de stroom in de administratie herkenbaar.

Bij een agenttransactie vallen vier rollen uiteen die bij een gewone betaling meestal samenvallen: de juridisch eigenaar van de middelen, de opdrachtgever die de agent inzet, de uitvoerende software zelf en de partij die de sleutels beheert.

Software is geen rechtssubject en kan geen partij zijn bij een overeenkomst. De gevolgen van een agenttransactie slaan daarom neer bij de opdrachtgever of de rechtspersoon namens wie is gehandeld. 'De agent deed het' is geen verklaring die richting Belastingdienst, bank of accountant standhoudt.

Een voorbeeld binnen een BV: een BV zet een agent in om inkopen te doen vanuit een zakelijke wallet met stablecoins. De agent handelt binnen een mandaat van de bestuurder. Gaat er iets mis, dan is de BV de wederpartij en blijft de bestuurder verantwoordelijk voor de opzet van het mandaat en de beheersmaatregelen. Betaalt de agent per abuis vanuit een privéwallet van de DGA, dan ontstaat direct een vraag over de verhouding tussen privé en zakelijk die apart moet worden vastgelegd en gecorrigeerd.

Een mandaat is pas beheersbaar als het technisch is begrensd. Werk met een maximaal bedrag per transactie en per periode, een lijst met toegestane tegenpartijen of contracten, en een geldigheidsduur die afloopt in plaats van onbeperkt doorloopt.

Scheid daarnaast de rollen: wie de agent configureert is bij voorkeur niet dezelfde persoon als wie de bevoegdheid verleent en wie de uitgaven controleert. Voor grotere bedragen blijft een menselijke of meervoudige akkoordstap verstandig, bijvoorbeeld via een wallet die meerdere handtekeningen vereist.

De audit trail is het sluitstuk. Leg per handeling vast: welke agentversie of welk model handelde, welke opdracht en welke kaders golden, welk adres tekende, welke tegenpartij is betaald, welk bedrag en tijdstip, en op grond van welke gegevens de agent tot de keuze kwam. Zonder die vastlegging is achteraf niet te reconstrueren hoe een handeling tot stand kwam.

Een agent heeft nooit een seed phrase of herstelzin nodig om te functioneren; werk met begrensde sleutels of gedelegeerde autorisaties die kunnen worden ingetrokken. Zorg ten slotte dat een mandaat direct te stoppen is wanneer iets afwijkt van het verwachte patroon.

Een agenttransactie is boekhoudkundig gewoon een transactie: er is een prestatie, een tegenpartij, een bedrag en een moment. Het verschil zit in de onderbouwing. Er is vaker geen factuur op naam, de betaling loopt via een wallet in plaats van een bankrekening en de tegenpartij is soms alleen bekend als adres.

Praktisch betekent dit: elke agentbetaling koppelen aan een onderliggende verplichting of levering, de waarde op transactiemoment vastleggen in euro's met een verantwoorde koersbron, en koersverschillen tussen betaalmoment en afwikkeling apart verwerken. Ook kleine bedragen aan transactiekosten horen herleidbaar in de administratie.

Loopt een agent op een zakelijke wallet, dan hoort die wallet als zodanig in de administratie te staan, met een aansluiting tussen het saldo op balansdatum en de onderliggende transacties. Voor de jaarrekening en een eventuele controle is die aansluiting het punt waarop het misgaat als er geen sluitende log is.

Poortwachters kijken naar herkomst en bestemming van middelen. Een reeks kleine, geautomatiseerde betalingen naar wisselende adressen is niet verdacht op zichzelf, maar wel moeilijk te verklaren zonder een onderliggend mandaat en een log. Bij een vraag over Source of Funds of Source of Wealth telt precies die uitlegbaarheid.

Ook voor de fiscale kant geldt dat de agent niets verandert aan de kwalificatie van de onderliggende handeling. Wat wél verandert is het volume en de snelheid: meer transacties, kleinere bedragen en minder menselijke tussenkomst maken een reconstructie achteraf lastiger en een goede vastlegging vooraf belangrijker.

De praktische vuistregel: leg vóór ingebruikname vast wie het mandaat verleent, welke grenzen gelden, welke wallet wordt gebruikt, hoe de logging is ingericht en hoe het mandaat wordt beëindigd. Daarmee is een agenttransactie achteraf net zo goed uitlegbaar als een gewone betaling.

Dit onderwerp wordt verder verkend op het onafhankelijke platform Agenttransacties.nl.